Yayingesosixhobo sam sokucoca amanzi esaqhekezwa kuqala. Yayisifriji yam ekrelekrele. Ngentsimbi yesi-3:00 kusasa, ikhalenda yosapho eyayikwisikrini sayo yacinywa yaza yatshintshwa ngumyalezo obhalwe ngesiNgesi esibi othi ufuna i-0.5 Bitcoin. Umatshini wokwenza umkhenkce waqala ukulahla iityhubhu phantsi. Izibane zangaphakathi zazikhanya njenge-alamu engathethiyo. Ikhaya lam elikrelekrele, elinezixhobo ezidityanisiweyo, lalisele liyinto yokubanjwa ekhitshini lam.
Kuthathe umnxeba onzima nowoyikekayo ukuya kwingcali yokhuseleko lwe-intanethi ukuze ndifumane izixhobo zam. Kodwa umbuzo wakhe wokugqibela undipholise kakhulu kunomkhenkce ophantsi: "Ngaba unesixhobo sokucoca amanzi esixhunyiweyo kwinethiwekhi enye?"
Ndenza njalo. Kwaye ngequbuliso, uloyiko lwam olukhulu lwatshintsha ukusuka emanzini angcolileyo lwaya kuhlobo olwahlukileyo lwetyhefu: ukuchithwa kwedijithali.
Sikhusela i-Wi-Fi yethu, sihlaziya ii-laptops zethu, kwaye siyalumkela ii-imeyile ze-phishing. Kodwa sixhuma isixhobo kwinethiwekhi yethu esilawula ngokuthe ngqo, ngokwasemzimbeni ubutyebi obuxhasa ubomi—amanzi ethu—ngokhuseleko oluhlala lungekho ngaphezu kwethoyi yomntwana. Isicoci samanzi esiqhekeziweyo asisosixhobo nje esiphukileyo; sikwaphula umthetho kwinqanaba elisondeleyo.
Ubuthathaka "befriji yedijithali": Umphezulu wohlaselo lomcoci wakho
Ingcali yam yokhuseleko lwe-intanethi idwebe izinto ezifanayo ebhodini elimhlophe. Njengefriji yam, isixhobo sam sokucoca amanzi esisemgangathweni ophezulu yikhompyutha exhunyiweyo kwiqokobhe leplastiki. Umphezulu wayo wohlaselo ubanzi:
- I-App/Cloud Portal Ebuthathaka: Ukungena ukuze uyilawule okanye uyijonge idatha yayo kudla ngokukhuselwa ligama eliyimfihlo elilula, ngamanye amaxesha neliqhelekileyo.
- I-Firmware Ephelelwe lixesha, Engalungisekiyo: Uninzi lwezixhobo zokucoca “ziyalibala.” Inkampani isenokungaze ikhuphe uhlaziyo lokhuseleko emva kosuku ethunyelwa ngalo.
- Ukusasazwa Kwedatha Okuhlala Kuhleli: Ihlala ifowunela ekhaya—ithumela idatha yokusetyenziswa, imeko yesihluzo, kunye nolwazi lokuxilonga kwiseva yomenzi. Oku kusenokuba kukuvuza kwedatha kwimikhwa yakho yasekhaya.
- IiValve zoLawulo loMzimba: Le yeyona ndawo yoyikekayo. Inee-solenoids kunye neevalve ezinokuvula nokucima ukuhamba kwamanzi, okanye ziqalise ukugungxula kwenkqubo.
Ezandleni zomdlali onobungozi, oku akuyongozi ecingelwayo. Yindlela yokwenzakala.
Iziganeko Ezingenakucingelwa: Ukusuka Kwinkathazo Ukuya Kwiphupha Elibi
Masidlule "ekuphulweni kwedatha" okungabonakaliyo siye kwiintlaselo eziphathekayo nezinokwenzeka:
- Ukutshixwa kweRansomware: Eyona meko inokwenzeka. Ujongano lwesixhobo sakho sokucoca luvalwe yi-ransomware. Umyalezo kwisikrini saso okanye kwi-app yakho ufuna intlawulo ukuze kubuyiselwe umsebenzi. Awunakujonga imeko yesihluzo, usebenzise umjikelo wokucoca, okanye kwiimeko ezigqithisileyo, inkqubo inokwala ukukhupha amanzi, nto leyo ebambe ukugcinwa kwamanzi emzimbeni wakho.
- Ubuqhetseba "bobuQhekebe bokuHluza": Umqhekezi ufumana ukufikelela kwiingxelo zenkqubo. Bakhohlisa isilumkiso sokuba isihluzo ngasinye kunye ne-RO membrane azisebenzanga kakuhle, becela ukuba kutshintshwe ngoko nangoko ngekhonkco eliya kwivenkile yobuxoki (okanye enobuqhetseba) ethengisa iinxalenye zobuxoki ezibiza kakhulu. Basebenzisa ukuthembela kwakho kwisixhobo ukuze bakuqhathe.
- Ukonakalisa ibhodi yokulawula ngeBrick: Iskripthi okanye umhlaseli uthumela umyalelo we-firmware owonakeleyo, ohlala ecinezela ibhodi yokulawula. Umatshini ufile, uvuza iphepha ude uhlawulele ukutshintshwa kwebhodi yomama epheleleyo.
- Ukonakalisa Ngokwasemzimbeni (Eyona Mbandela Imbi): Umhlaseli onokufikelela nzulu, ngokwethiyori, unokwenza ivalvu zenkqubo zihlambe aze acoce ngokungacwangciswanga. Oku kunokubangela ihamile yamanzi—uxinzelelo olunokuqhekeza izixhobo kwaye lubangele ukukhukhula ngaphakathi kwiikhabhathi nakwiindonga zakho. Akuyityhefa amanzi; kukusebenzisa isixhobo ukuze sityhefe ikhaya lakho.
Iprotokholi yakho yoKhuseleko lwaManzi eDijithali ye-7-Point
Emva kokuba ndingene efrijini, ndisebenzise le ndlela yokusebenza kuzo zonke izixhobo ezixhunyiweyo, ingakumbi isixhobo sam sokucoca. Nawe umele uyenze loo nto.
- Yibeke kwiNethiwekhi yeeNdwendwe: Yenza inethiwekhi ye-Wi-Fi eyahlukileyo (uninzi lwee-routers zanamhlanje zinokwenza oku) kuphela kwizixhobo zakho ze-IoT. Isicoci sakho, izibane, kunye nefriji zihlala apha. Iilaptops zakho, iifowuni, kunye nezixhobo zomsebenzi zihlala kwinethiwekhi ephambili. Ulwaphulo-mthetho kwinethiwekhi yeendwendwe luyathintelwa.
- Sebenzisa i-Nuke Defaults: Tshintsha igama lomsebenzisi kunye negama lokugqitha elimiselweyo kwi-app ye-cleaner kunye ne-portal yewebhu ibe ligama lokugqitha eliqinileyo nelikhethekileyo. Sebenzisa umphathi wegama lokugqitha.
- Iimvume ze-App zoHlolo: Kwi-app yeselula ye-cleaner, yikhabe yonke imvume ayidingi ngokupheleleyo ukusebenza (Indawo, ooQhagamshelwano, njl.njl.). Ifuna i-Wi-Fi. Iyenza loo ntohayikufuneka wazi apho ukhoyo.
- Khubaza ukufikelela kude ukuba kunokwenzeka: Ngaba i-app ikuvumela ukuba uyilawule naphi na? Ukuba uyidinga ekhaya kuphela, jonga ukuba kukho imo "yeNethiwekhi yeNgingqi kuphela".
- Jonga i-"Wi-Fi Kill Switch" ebonakalayo: Ezinye iimodeli zineqhosha elincinci lokucima i-Wi-Fi. Ukuba awusebenzisi iimpawu ezikrelekrele yonke imihla, cima i-Wi-Fi ngokusisigxina. I-simplifier sisicoci esikhuselekileyo. Seta izikhumbuzo zekhalenda ngesandla zotshintsho lwesihluzi.
- Jonga iNethiwekhi Yakho: Sebenzisa isixhobo esilula sokuskena inethiwekhi (njengeFing) ukuze ubone ukuba zeziphi izixhobo eziqhagamshelwe kwinethiwekhi yakho yasekhaya. Ukuba ubona into ongayiqondiyo, phanda.
- Buza Umbuzo Onzima Ngaphambi Kokuba Uthenge: Xa uphanda ngesixhobo sokucoca "esikrelekrele", thumela inkxaso yenkampani nge-imeyile. Buza oku: "Ithini imigaqo-nkqubo yakho yokutyhila ubuthathaka? Uzikhupha kangaphi iipatches zokhuseleko kwizixhobo zakho ezixhunyiweyo?" Impendulo yakho ayiphenduli.
Ixesha lokuthumela: Feb-02-2026

